Ingang Fries Museum

Turfmarkt 11, 8911 KS Leeuwarden

Tel: 058 - 255 55 05

Open: di t/m zo van 11.00 - 17.00 uur

Dieuwke Spaans

I will never understand me

2 juni t/m 19 augustus 2001

‘I want to be back in your life (1999-2000)’ is de titel van één van de kunstwerken die Dieuwke Spaans (1973) in de expositie in Buro Leeuwarden heeft opgenomen. Het is een grote tekening met een ongewone voorstelling. Een vrouw hangt uitgeput op een stoel. Onder de stoel zit een konijn zonder oren. De vrouw is gekleed alsof ze naar een feestje is geweest: een dun jurkje, ‘hoge hakken’ en behangen met sieraden. Een andere vrouw heeft haar jurk en sieraden uitgedaan. Ze hangt boven de gootsteen. Onder het smerige aanrecht liggen lege sardineblikjes. Erboven is een plank met een paar stenen voorwerpen, waaronder een porseleinen beeld van een papegaai. Tegen de achterwand is een luikje met een deurkruk geschilderd. Op het luikje staat een kruis. Het lijkt op een gekanteld medisch ‘rode kruis’ teken. Op de vloer ligt een hond op zijn rug. Het beest heeft geen oren. Dat geldt ook voor een lam op de achtergrond en het hoofd van een paard, dat op één van de harige billen van de kotsende vrouw is getekend. Hier en daar zijn rode stippen op de lichamen te zien. In de kamer liggen of staan overal wijnglazen. Er dringt zich in dit werk iets uitermate onaangenaams op aan de kijker: de sfeer van verval, verderf, gebrek en troosteloosheid: de keerzijde van verlangen, wellust en macht.

Een groot aantal van de elementen uit dit werk van Spaans komt in andere tekeningen, collages en beelden eveneens voor: honden, paarden en konijnen zonder oren, verloederde vrouwen, rode stippen of strepen, naaktheid en harigheid. Voor Spaans zijn het symbolen en bovendien middelen waarmee ze haar onderwerp extra uitdagend maakt. Het maakt haar werk confronterend. Het doel is duidelijk: de kijker bij het werk betrekken. Ook het grote formaat van het werk speelt daarbij een rol. De vrouwen zijn levensgroot in hun (woon?)omgeving afgebeeld. Je kunt als het ware zó bij ze binnenlopen. Maar waarom zou je? Misschien om de kwetsbaarheid te ontdekken van de hond, altijd trouw en onderdanig aan zijn baas, zelfs in ellendige omstandigheden. Of om er achter te komen dat de dieren geen stemmingen laten zien, omdat ze geen oren hebben. En dat het paard nog veel meer betekenissen kan hebben dan snelheid en macht. En is het konijn niet een toonbeeld van vruchtbaarheid? Onderdanigheid, macht en vruchtbaarheid hebben alles te maken met sexuele relaties.

De tekeningenserie ‘My favorite position with... (‘R After’, ‘N (R G)’ of ‘J’) uit 2001 bestaat uit 20 grote tekeningen van standjes. In Buro Leeuwarden zijn daarvan 5 te zien. De figuren op papier zijn bijna levensgroot. Ze lijken levensecht, maar anatomisch kloppen de lichamen niet helemaal. Soms zijn de ledematen verlengd, of is een deel ervan uitvergroot. Hoofden ontbreken, waardoor de mensen anoniem blijven. De nadruk ligt op de handen en voeten of op de erogene zones. Door een overdadig groot aantal ‘favoriete’ standjes te tekenen, wordt de betekenis van het woord ‘favoriet’ uitgelicht. Als alles favoriet is, is niets meer favoriet. Of als je met zoveel verschillende mensen een favoriet standje beleeft, wordt elke persoon teruggebracht tot een standje in plaats van een heel mens. Niet alleen het woord ‘favoriet’ is hier aan de orde, maar ook het hebben van sexuele relaties.

Naast tekeningen op groot formaat, zijn er collages en beelden in de tentoonstelling te zien. Spaans combineert, laat weg of voegt toe, zoals een kok dat met zijn ingrediënten doet. Hier wordt zichtbaar dat zij over veel fantasie en een groot associatief vermogen beschikt. Ze gebruikt niet alleen potlood, inkt en verf, maar ook knipsels uit (porno)tijdschriften en dood materiaal, zoals een (geprepareerd) konijn of een halfvergaan kadaver. Verval wordt zelfs tot iets aandoenlijks bij de assemblage van een konijnekopje met een schuimrubber lijfje. Ook bij de collages speelt symboliek een rol. Zoals in de collage van een doodskop met op het voorhoofd de - uit een tijdschrift geknipte - letters ‘SPAANS’. Het verwijst naar de Allerheiligen-traditie in Mexico, waarbij geliefden elkaar een doodshoofd geven waarop de naam van de ander geschreven is. Het betekent zoveel als: vergeet niet dat de dood ook op jou wacht.

Spaans geeft haar werk titels die het verontrustende van de voorstelling nog eens extra onderstrepen of er extra spanning aan geven. Bij een tekening van een paard op een bed met daaronder een uitgeputte vrouw hoort de titel: `The hidden persuader is soon put in a counterrevolution’(1999). Het kondigt een verandering aan, maar hoe of wat er verandert moet de kijker zelf maar bedenken. In `My heart is crammed in my cranium and it still knows how to pound’ (2000) zit een vrouw op een hond. Ze heeft twee angstig schreeu-wende monden in wat een gezicht in een gezicht blijkt te zijn. De hond ziet er slecht uit. Rode stralen doorkruisen de ruimte, zoals laserstralen op dansfeesten. Waar ze de lichamen raken zijn rode punten te zien. Is dit een verwijzing naar een filmstill waarin een peloton sluipschutters met geweren voorzien van laserstralen een misdadiger staat op te wachten? Uit de titel spreekt een grote angst of is het verbazing? Het blijkt moeilijk om aan een werk van Dieuwke Spaans één specifieke betekenis te geven.

Spaans gaf haar tentoonstelling de titel ‘I will never understand me’. Bij Spaans is er zowel fascinatie voor verval, wellust en sex als een onbevangen nieuwsgierigheid naar de wereld om haar heen. Alledaagse gebeurtenissen, waar de meeste mensen aan voorbij gaan, vallen Spaans juist op. Vanaf het moment dat iets haar aandacht heeft getrokken, komt er een proces op gang waarin zich beelden ontwikkelen die uiteindelijk in haar collages en tekeningen terug te vinden zijn.

Dieuwke Spaans sloot in 1996 haar opleiding voor beeldend kunstenaar aan de Hogeschool voor kunsten in Arnhem af. Zij ontving zowel in 1997 als in 1998 de Koninklijke Subsidie voor Vrije Schilderkunst. Momenteel volgt ze de Rijksacademie voor Beeldende Kunsten in Amsterdam.

 

1996 Eindexamenexpositie Hogeschool voor de Kunsten, Arnhem
1997 Art Primeur, Dordrecht
Koninklijke subsidie voor vrije schilderkunst, Koninklijk Paleis, Amsterdam
1998 Heidebrand, Hooghuis, Arnhem
Koninklijke subsidie voor vrije schilderkunst, Koninklijk Paleis, Amsterdam
1999 Niet de Kunstvlaai, Westergasfabriekterrein, Amsterdam
Uitgelicht, KunstRAI, Amsterdam
2000 Solo-expositie, De Praktijk, Amsterdam
Tomeloze taferelen, Paraplufabriek, Nijmegen
2001 Prix Nouvelles Images, Den Haag
SHE, Chinese European Art Centre, Xiamen City, China
Buro Leeuwarden, Leeuwarden

 

TA